Historiku i Festivalit të Këngës në RTSH

1962–2025 | Më shumë se gjashtë dekada histori, muzikë dhe identitet shqiptar

Festivali i Këngës në Radio Televizionin Shqiptar është një nga ngjarjet më jetëgjata dhe më të rëndësishme të kulturës muzikore shqiptare. I organizuar për herë të parë në dhjetor të vitit 1962, festivali ka shoqëruar zhvillimin e muzikës së lehtë shqiptare për më shumë se gjashtë dekada, duke u shndërruar në një institucion artistik dhe një pjesë të rëndësishme të kujtesës kulturore të vendit.

Nga transmetimet e para radiofonike në skenën televizive, nga vitet e censurës te liria e krijimtarisë artistike dhe më pas te përfaqësimi ndërkombëtar në Eurovision Song Contest, historia e festivalit është e lidhur ngushtë me ndryshimet shoqërore, politike dhe kulturore të Shqipërisë.

Në këtë skenë janë prezantuar qindra krijime muzikore, kanë interpretuar breza të tërë artistësh dhe janë lindur këngë që vazhdojnë të dëgjohen edhe sot.

1962–1969 | Lindja e një tradite muzikore

Historia e Festivalit të Këngës fillon në dhjetor të vitit 1962, kur në Tiranë u organizua edicioni i parë i një konkursi të ri kushtuar muzikës së lehtë shqiptare.

Festivali i parë u zhvillua më 21, 22, 23 dhe 26 dhjetor, në Institutin e Lartë të Arteve. Ai u prezantua nga Margarita Xhepa dhe Luigj Gurakuqi dhe pati 20 këngë konkurruese.

I frymëzuar pjesërisht nga tradita e Festivalit të Sanremos në Itali, ky organizim synonte të krijonte një hapësirë të përvitshme për kompozitorët, poetët, orkestruesit dhe interpretuesit shqiptarë.

Fituesja e parë ishte Vaçe Zela, me këngën “Fëmija i parë”, me muzikë të Abdulla Grimcit dhe tekst të Dionis Budanit.

Gjatë kësaj dekade, festivali u shndërrua në një nga ngjarjet më të ndjekura përmes valëve të Radio Tiranës. Roli i orkestrës, i interpretimit të drejtpërdrejtë dhe i kompozimeve origjinale ishte vendimtar për krijimin e një tradite të qëndrueshme.

Vaçe Zela u bë një nga figurat qendrore të historisë së festivalit. Interpretimet dhe fitoret e saj të shumta ndikuan në formësimin e identitetit artistik të kësaj skene, ndërsa brezi i parë i këngëtarëve dhe kompozitorëve vendosi themelet e muzikës së lehtë shqiptare.

1970–1979 | Eksperimentimi artistik dhe censura

Vitet ’70 përbëjnë një nga periudhat më komplekse në historinë e Festivalit të Këngës.

Në fillim të dekadës, në skenë filluan të shfaqeshin tendenca të reja muzikore dhe interpretuese. Artistët kërkonin mënyra më moderne të shprehjes, ndërsa një pjesë e krijimeve pasqyronte ndikimet e muzikës evropiane të kohës.

Pika më e rëndësishme dhe më e diskutuar ishte Festivali i 11-të i Këngës, i zhvilluar më 22–24 dhjetor 1972, në Teatrin e Operas dhe Baletit.

Edicioni, i drejtuar nga regjisori Mihal Luarasi dhe i prezantuar nga Edi Luarasi dhe Bujar Kapexhiu, solli në skenë një frymë më moderne për kohën.

Fitues u shpall Tonin Tërshana me këngën “Kur vjen pranvera”, kompozuar nga Pjetër Gaci, me tekst të Fatos Arapit.

Por festivali u përball me kritika të ashpra nga udhëheqja komuniste. Elementet e reja muzikore, veshjet, interpretimi skenik dhe ndikimet perëndimore u konsideruan të papranueshme nga regjimi.

Pas festivalit pasuan masa represive ndaj drejtuesve dhe personaliteteve të kulturës. Ndër të dënuarit ishin Todi Lubonja, Fadil Paçrami dhe regjisori Mihal Luarasi.

Ngjarjet e vitit 1972 u kthyen në një simbol të përplasjes midis lirisë artistike dhe kontrollit ideologjik.

Pas kësaj periudhe, kontrolli mbi krijimtarinë muzikore u forcua. Megjithatë, festivali vazhdoi të zhvillohej, duke ruajtur rëndësinë e tij për muzikën shqiptare.

1980–1989 | Këngët dhe zërat që mbetën në kujtesë

Gjatë viteve ’80, festivali vazhdoi të mbetej një nga aktivitetet më të rëndësishme të fundvitit në Shqipëri.

Megjithëse krijimtaria artistike vijonte të funksiononte brenda kufizimeve ideologjike, kjo dekadë solli interpretime dhe këngë që fituan popullaritet të gjerë.

Në skenën e festivalit spikatën emra si Parashqevi Simaku, Irma dhe Eranda Libohova, Nertila Koka, Ema Qazimi dhe artistë të tjerë që kontribuuan në pasurimin e repertorit muzikor.

Melodia, orkestrimi dhe interpretimi vokal vazhduan të ishin shtyllat kryesore të identitetit të festivalit.

Për shumë familje shqiptare, ndjekja e Festivalit të Këngës ishte kthyer në një traditë të pandarë të festave të fundvitit. Këngët fituese dhe interpretimet më të njohura dëgjoheshin gjatë gjithë vitit përmes radios dhe televizionit.

1990–1999 | Liria artistike dhe një epokë e re muzikore

Ndryshimet politike dhe shoqërore të fillimit të viteve ’90 sollën një transformim të thellë edhe në muzikën shqiptare.

Me përfundimin e sistemit komunist, festivali u hap ndaj formave më të lira të shprehjes artistike. Tematikat e këngëve u zgjeruan, ndërsa në skenë filluan të përfaqësoheshin më dukshëm ndikimet e muzikës pop, rock dhe baladës moderne.

Artistët patën mundësi të eksperimentonin më shumë me pamjen skenike, orkestrimin, interpretimin dhe përmbajtjen e teksteve.

Kjo periudhë shënoi edhe ndryshimin e marrëdhënies së publikut me muzikën. Krahas festivalit, tregu muzikor shqiptar nisi të zhvillohej përmes albumeve, koncerteve, videoklipeve dhe televizioneve private.

Në këtë realitet të ri, Festivali i Këngës ruajti rolin e tij si një hapësirë e rëndësishme për prezantimin e krijimeve origjinale dhe për bashkëpunimin ndërmjet brezave të artistëve.

2000–2009 | Festivali hap rrugën drejt Eurovision

Fillimi i mijëvjeçarit të ri solli një nga zhvillimet më të rëndësishme në historinë e festivalit: lidhjen e tij me Eurovision Song Contest.

Në dhjetor të vitit 2003, Anjeza Shahini fitoi edicionin e 42-të të Festivalit të Këngës me “Imazhi yt”, duke fituar të drejtën të përfaqësonte Shqipërinë në debutimin e saj në Eurovision 2004.

Në Stamboll, kënga u prezantua në versionin anglisht, “The Image of You”, dhe u rendit në vendin e shtatë në finalen e Eurovision.

Ky rezultat shënoi një nisje të suksesshme për Shqipërinë në garën ndërkombëtare.

Që nga ajo periudhë, Festivali i Këngës fitoi një dimension të ri. Përveç konkurrimit kombëtar, ai u bë edhe rruga kryesore për përzgjedhjen e përfaqësuesve të Shqipërisë në skenën më të madhe televizive të muzikës evropiane.

Kjo solli interes më të madh ndërkombëtar, kërkesa të reja për produksionin skenik dhe një vëmendje të shtuar ndaj mënyrës se si kënga shqiptare mund të prezantohej para publikut evropian.

2010–2019 | Konsolidimi ndërkombëtar

Gjatë dekadës 2010–2019, Festivali i Këngës forcoi lidhjen e tij me Eurovision, duke vazhduar njëkohësisht traditën e krijimeve origjinale shqiptare.

Një nga momentet më të rëndësishme erdhi në vitin 2012, kur Rona Nishliu, me këngën “Suus”, përfaqësoi Shqipërinë në Eurovision në Baku, duke u renditur në vendin e pestë.

Ky mbetet rezultati më i lartë i Shqipërisë në Eurovision deri në vitin 2026.

Një tjetër moment i rëndësishëm ishte përfaqësimi i Eugent Bushpepës me këngën “Mall” në Eurovision 2018, ku Shqipëria u rendit në vendin e 11-të të finales.

Gjatë këtyre viteve, festivali vijoi të krijonte hapësirë për artistët me përvojë dhe talentet e reja, duke ruajtur rëndësinë e këngës së interpretuar drejtpërdrejt.

Në të njëjtën kohë, zhvillimi i platformave digjitale dhe rrjeteve sociale solli mënyra të reja të promovimit të këngëve dhe të komunikimit me publikun.

2020–2025 | Brezi i ri dhe epoka digjitale

Në vitet e fundit, Festivali i Këngës ka vijuar të zhvillohet duke kombinuar traditën muzikore me format më bashkëkohore të produksionit televiziv dhe promovimit digjital.

Performancat publikohen dhe ndiqen përmes platformave online, ndërsa interesi për festivalin shtrihet përtej kufijve të Shqipërisë, duke përfshirë diasporën dhe komunitetin ndërkombëtar të ndjekësve të Eurovision.

Një moment i rëndësishëm ishte edicioni i 63-të, i zhvilluar në dhjetor 2024, ku triumfoi grupi Shkodra Elektronike me këngën “Zjerm”.

Grupi përfaqësoi Shqipërinë në Eurovision 2025 në Bazel të Zvicrës, duke u renditur në vendin e tetë në finale. Kënga shënoi një tjetër moment të rëndësishëm për prezantimin e identitetit muzikor shqiptar në një skenë ndërkombëtare.

Festivali i 64-të – 2025

Edicioni i 64-të u zhvillua nga data 17 deri më 20 dhjetor 2025, në Pallatin e Kongreseve në Tiranë.

Në këtë edicion konkurruan 28 artistë dhe 23 këngë arritën në mbrëmjen finale. Formati përfshiu dy gjysmëfinale, një mbrëmje nostalgjie dhe natën finale.

Fitues u shpall Alis me këngën “Nân”, duke marrë 152 pikë nga kombinimi i vlerësimit të jurisë profesionale dhe votimit të publikut. Ai fitoi të drejtën të përfaqësonte Shqipërinë në Eurovision 2026 në Vjenë.

Edicioni i 64-të dëshmoi vazhdimësinë e një tradite që mbetet e rëndësishme për zbulimin e artistëve, prezantimin e krijimeve të reja dhe promovimin e muzikës shqiptare.

Artistët dhe krijuesit që ndërtuan historinë e festivalit

Historia e Festivalit të Këngës nuk mund të ndahet nga kontributi i këngëtarëve, kompozitorëve, poetëve, dirigjentëve, orkestruesve dhe profesionistëve të televizionit që kanë marrë pjesë në organizimin e tij.

Emra si Vaçe Zela, Tonin Tërshana, Alida Hisku, Parashqevi Simaku, Ema Qazimi, Nertila Koka, Irma dhe Eranda Libohova, si edhe brezat pasues, kanë kontribuuar në ruajtjen dhe zhvillimin e traditës së festivalit.

Një rol të veçantë ka pasur Orkestra e Radio Televizionit Shqiptar, e cila ka shoqëruar për dekada interpretimet dhe ka ndihmuar në krijimin e tingullit karakteristik të festivalit.

Krahas emrave të njohur, festivali ka qenë gjithmonë një hapësirë për talentet e reja, duke bashkuar në të njëjtën skenë përvojën dhe krijimtarinë e brezave të ndryshëm.

Arkivi i festivalit – Një pasuri kulturore kombëtare

Arkivi i Radio Televizionit Shqiptar ruan një pjesë të rëndësishme të historisë së Festivalit të Këngës.

Nga regjistrimet e para audio të viteve ’60, te materialet audiovizive të dekadave pasuese dhe regjistrimet digjitale të festivaleve të fundit, këto dokumente përfaqësojnë një dëshmi të vyer të zhvillimit të muzikës dhe televizionit shqiptar.

Regjistrimet e festivaleve të para u realizuan në format audio, ndërsa më vonë nisën regjistrimet audiovizive. Materialet historike janë ruajtur në formate të ndryshme, përfshirë shirita magnetikë dhe arkivime digjitale.

Ruajtja, digjitalizimi dhe prezantimi i këtyre materialeve për publikun përbëjnë një mundësi të rëndësishme për t’u njohur me historinë e kulturës muzikore shqiptare.

Një traditë që vazhdon

Nga viti 1962 deri në ditët tona, Festivali i Këngës në RTSH ka mbetur një pikë takimi ndërmjet krijimtarisë artistike, publikut dhe historisë kulturore shqiptare.

Ai ka kaluar nëpër periudha të ndryshme historike, ka përjetuar kufizime dhe transformime, ka sjellë në skenë emra të mëdhenj të muzikës dhe ka hapur rrugën drejt përfaqësimit të Shqipërisë në Eurovision.

Sot, festivali vazhdon të jetë jo vetëm një konkurs këngësh, por një trashëgimi artistike që lidh brezat, ruan kujtesën muzikore dhe krijon mundësi të reja për të ardhmen e këngës shqiptare.

Festivali i Këngës në RTSH – Një skenë, shumë breza, një histori që vazhdon.